By continuing, you are agreeing to our Terms and conditions as well as our Use of Cookies.

Dawie Roodt: ANC-gebroedsel en ons fiskale verval

deur Dawie Roodt in Rapport op 28 Oktober 2018

Dawie Roodt: ANC-gebroedsel en ons fiskale verval

Die mediumtermynbegrotingsraamwerk van Tito Mboweni, ons nuwe minister van finansies, was die hoofnuus van die week.

En Tito was op sy beste. Windmakerig, vol selfvertroue en gepaste kwinkslae en beloftes dat dinge van nou af beter bestuur gaan word en korrupsie vasgevat gaan word – ons ken al die storie.

Maar dit was nogtans anders. Ek kry nogal die indruk dat hy wel iets gaan probeer doen aan korrupsie en veral aan die buitensporige salarisrekening van die staatsamptenary.

Dis juis met die salarisrekening waar hy ’n baie gewaagde besluit geneem het. Pleks om voorsiening te maak in sy begroting vir die oordadige verhoging van staatsamptenare se salarisse waarop vroeër vanjaar ooreengekom is, het hy eenvoudig die warm patat aangegee. Die onderskeie departemente moet nou self êrens geld vandaan kry om die verhogings te kan betaal.

Ek sal graag ’n vlieg aan die muur wil wees met die volgende kabinetsvergadering. Skielik moet die ander ministers nou plan maak, en hulle gaan nie baie gelukkig wees daaroor nie. Hulle sal ’n bohaai opskop en armoede pleit in ’n poging om die probleem Tito s’n te maak. Dit sal ongetwyfeld tot ’n onderonsie lei wat gaan bepaal of Mboweni wel die ghoens en status het om die ander spul ministers op hul plek te sit.

Mboweni is geprys vir al die ander “goeie” goed wat hy gesê het – en ek stem saam oor sy opmerkings oor die onafhanklikheid van die Reserwebank. Hopelik sal hy die ander lot ook kan oortuig om nie voort te gaan met die belaglike idee van nasionalisering nie.

Met die res van sy toespraak kan ek ook nie veel fout vind nie. Ek wonder net oor die opgewondenheid as
’n minister die regte goed sê, dis dan sy werk!

Daar’s net een probleem en dis die syfers. Die stand en vooruitsigte van die staat se finansies is so beroerd dat ek nie kan sien hoe ons uit hierdie gat gaan kom nie.

Die beplande toename in staatsuitgawes bly dieselfde: die fiskale tekort (die verskil tussen staatsuitgawes en inkomstes) bly hopeloos te groot en die staat se skuld hou net aan styg.

Verder het Mboweni ook soos die meeste ander ontleders sy verwagte ekonomiese groeivooruitsigte afwaarts aangepas.

Maar selfs dié meer realistiese syfers is waarskynlik hopeloos te optimisties. Nietemin, nou word verwag dat die staat se skuld oor drie jaar tot 60% van die bruto binnelandse produk (BBP) gaan styg, en dit sluit die skuld van die staatsbeheerde instellings, plaaslike owerhede en dies meer uit. Tien jaar gelede was die verhouding 27%.

Besnoeiing dringend nodig
Hoe langer ons wag om die staat se uitgawes te verminder, hoe meer sal in die toekoms besnoei moet word om te verhoed dat die skuld heeltemal handuit ruk.

Hier is ’n eenvoudige sommetjie. Aan die begin van die huidige fiskale jaar was die staat se skuld 53% van BBP. Indien die ekonomie vanjaar met 1% (dit gaan laer wees) groei en die fiskale tekort is gelyk aan 4% van BBP (dit gaan hoër wees), sal die skuld tot BBP-verhouding tot sowat 56% styg.

As die minister die skuldvlak op dieselfde vlak as aan die begin van die jaar wou hou, moes hy diskresionêre uitgawes (nie-rente-uitgawes) in nominale terme met sowat 11% verminder het.

Hoe langer ons wag om die staat se uitgawes te verminder, hoe meer sal in die toekoms besnoei moet word om te verhoed dat die skuld heeltemal handuit ruk.

Maar hy het nie, en die volgende fiskale jaar gaan nou begin met skuld tot BBP van 56%. Met dieselfde aanname van 1% BBP-groei en ’n fiskale tekort van 4% tot BBP, moet volgende jaar se nominale diskresionêre uitgawes nou met sowat 11,5% besnoei word om die skuld op die verhoogde vlak van 59% te stabiliseer, wat ook nie die plan is nie. En so kan ons aangaan met die speletjie.

Wat ons vandag sien, is hoe ’n destruktiewe ANC-regering die land se fiskale finansies sodanig verniel het dat verdere afgraderings en al die nare goed wat daarmee saamgaan, ’n werklikheid is. En die argument dat ons net tot ná die verkiesing moet wag, wanneer die “goeie” ANC-vleuel sy mag kan konsolideer, klink vir my flou. Was dit nie die goeie vleuel wat die Nkandla-vergrype goedgepraat het, Zuma telkens opgehemel het en teen die opposisie gestem het in talle wantroue-debatte nie? Het hulle rêrig nie geweet van staatskaping nie?

Nee, wat ons het, is ’n destruktiewe ANC-regering wat net ANC-belange dien, selfs ten koste van die land. Die omvang daarvan is duidelik uit Tito se syfers . . .
Copyright © Ontbytsake 2018 - All rights reserved.  |  Privacy Policy  |  Terms & Conditions
 site